20-23 maart: Valparaíso, chaotische schoonheid
Onze terugkeer op het vasteland begint in Valparaíso, de derde grootste stad van Chili.
Valparaiso ligt op slechts anderhalf uur rijden van de hoofdstad Santiago, en is vooral gekend om haar chaotische charme.
Valparaíso ligt verspreid over 44 heuvels en lijkt zowel orde als zwaartekracht uit te dagen. Niets is recht, alles is schuin, en elke steeg bevindt zich ergens tussen kunst en chaos.
Waarom zoveel kleuren? Omdat matrozen vroeger hun huizen schilderden met de restjes verf van hun schepen. Vandaag zetten straatkunstenaars die traditie voort. Het resultaat? Een openluchtmuseum waar elke muur een opstand, een droom of een psychedelische fantasie vertelt.
De rammelende kabelbaantjes, overblijfselen uit een tijd waarin Valparaíso nog de koning van de Pacifische handel was, klimmen onvermoeibaar omhoog naar de cerros. Ze klampen zich vast aan de steile hellingen als relikwieën uit een vervlogen tijdperk.
Grootsheid en verval gaan hier hand in hand: een vervallen paleis naast een bruisende bar, een prachtige gevel die een verlaten huis verbergt. Hoger in de stad, tussen gigantische muurschilderingen, kan je nog net de gloriedagen van Valparaíso ontwaren – de tijd voordat de opening van het Panamakanaal een einde maakte aan de voorspoed van deze stad.
Drie heerlijke dagen in onze Airbnb, midden in de toeristische wijk. Valparaíso is als een levendige postkaart, perfect voor Instagram met haar felle kleuren en bohemien sfeer… al moet gezegd worden dat sommige straten je ’s avonds eerder uitnodigen om je pas te versnellen dan om je camera boven te halen.
23 februari: van Valparaíso naar de Elqui-vallei
We vreten kilometers op de Panamericana, de snelweg die het hele Amerikaanse continent doorkruist, richting de Elqui-vallei, 500 km ten noorden van Valparaíso. Op de schaal van een land dat zich over meer dan 4.000 km uitstrekt, lijkt onze rit op een korte sprong… enfin, een sprong van zes uur, opgesloten in de auto met de kinderen.
Aan de ene kant de woeste Stille Oceaan. Aan de andere kant dorre bergen. En daartussen een verrassend frisse lucht.
Hoe het komt dat die lucht opeens zo fris aanvoelt? De Humboldtstroom. Deze koude zeestroom komt vanuit Antarctica, stroomt langs de kusten van Chili en Peru en verandert het klimaat volledig. Gevolg: zomers die veel koeler zijn dan je op basis van de breedtegraad zou verwachten.
Neem nu Valparaíso: op 33° zuiderbreedte zou je een klimaat verwachten zoals in Sydney of Kaapstad, met zeewater van 25°C. Maar hier komt de temperatuur van het water zelden boven de 15°C uit en haalt de lucht in hartje zomer amper 23°C. Dat is allemaal te danken aan de koude Humboldtstroom, die de hele kuststrook afkoelt.
Het resultaat? Zelfs met de Stille Oceaan als decor bleef ons zwemgerief diep in onze koffers zitten. Na zeven maanden reizen zijn we toch wat kieskeurig geworden als het op koude temperaturen aankomt…
Maar deze stroom doet meer dan alleen de lucht afkoelen: hij droogt ook de 4.000 km lange kust van Chili uit. In het noorden zorgt hij ervoor dat de Atacama, de droogste woestijn ter wereld, in leven blijft door te verhinderen dat regenwolken zich vormen.
We weten allemaal dat de Golfstroom het Europese klimaat beïnvloedt, maar de Humboldt met eigen ogen zien en zijn impact voelen, zet je toch aan het denken over hoe oceaanstromingen onze wereld vormgeven.
24 februari: De Elqui-vallei – de kunst van dromen laten groeien in de woestijn
Als Valparaíso een storm van kleuren en geluiden is, dan is de Elqui-vallei precies het tegenovergestelde. Hier heerst de stilte. Kale bergen omarmen een onwaarschijnlijke groene strook: wijngaarden, fruitbomen, een vegetatie die alle logica lijkt te tarten.
Hoe heeft de mens hier, midden in de Andes-woestijn, druiven kunnen laten groeien? Water, dat is het geheim. Een minutieuze beheersing van de schaarse rivieren die door de vallei kronkelen, gecombineerd met een altijd aanwezige zon en koele nachten, maakt het mogelijk om druiven te verbouwen. En van die druiven wordt wijn gemaakt (die niet echt memorabel is, als je het mij vraagt) en pisco.
Eerlijk: ik wist zelf ook niet dat pisco van druiven kwam. Na een eerste gisting krijg je wijn, die vervolgens twee keer wordt gedistilleerd om pisco te worden. Dit is hier de nationale drank die bijna met een heilig respect wordt geconsumeerd. We hebben geleerd het te waarderen.
Maar de Elqui-vallei is niet alleen wijn en pisco. Het is een plek waar je, zodra de nacht valt, instinctief je hoofd naar boven draait. Want hier is de echte ster de hemel. Overal in de vallei liggen observatoria, die astronomen en dromers van over de hele wereld aantrekken. De lucht is zo zuiver dat we, behalve in Australië, de Melkweg nog nooit zo goed hebben kunnen zien.
Dus deden we wat iedereen hier doet: we posteerden ons voor een telescoop om duizenden sterren te bewonderen. Magisch moment… tenminste, in theorie. Want in de realiteit waren de kinderen doodmoe, vonden ze het te lang duren en droomden ze meer van hun bed dan van verre sterrenstelsels.
En wij? In onze ruimtecapsule-achtige accommodatie, met een hot tub, heffen we ons glas – pisco of wijn – en denken we aan jullie. Met ons hoofd in de sterren, onze voeten in het warme water en het gevoel, heel even, dat de oneindigheid binnen handbereik ligt.
25 februari – Elqui-vallei
15u30 – We komen aan bij een piscotería voor een rondleiding, maar de receptioniste kapt ons meteen af: “Gesloten, stroompanne. Zou binnen een à twee uur moeten terugkomen.” We halen onze schouders op. Niet ongewoon op het platteland.
16u30 – Op weg naar een nabijgelegen dorp stoppen we voor een vers sapje. Maar ook hier… geen stroom. En geen gsm-signaal meer. Vreemd… de panne lijkt zich uit te breiden.
17u00 – We rijden door naar een wijngaard en horen dat de stroompanne een groot deel van het land treft.
Maar zoals je in de video hiernaast ziet, bleef ons stressniveau nog redelijk onder controle.
Op de terugweg zijn alle tankstations gesloten. Geen elektriciteit, geen brandstof. Een simpele vergelijking, maar verdomd doeltreffend om alles lam te leggen.
19u30 – Terug thuis, nog steeds geen licht, geen netwerk. We zijn net op tijd om te genieten van het laatste daglicht en een maaltijd te bereiden op ons gasfornuis. De eigenaar komt langs, met armen vol hout en kaarsen. “Dit kan nog wel even duren,” zegt hij met een berustende glimlach.
21u00 – Er komt nu ook geen water meer uit de kraan. De noodgeneratoren zijn leeg.
21u30 – Tijdens een praatje met de buren komt het nieuws binnen: heel Chili zit in het donker. Santiago, Valparaíso, Concepción… alle grote steden liggen plat. Het enige medium dat nog werkt? De radio.
22u30 – Zittend in onze hot tub kijken we naar de hemel. Duizenden lichtpuntjes doorboren de duisternis en de Melkweg onthult zich in al haar pracht. Een spektakel dat de regio in jaren niet meer heeft gezien…
In de steden is het een heel ander verhaal: pure chaos. In Santiago komt de metro tot stilstand midden op de sporen, waardoor duizenden passagiers gedwongen worden door donkere tunnels te lopen. Mensen zitten vast in liften, volledig aan hun lot overgelaten. Verkeerslichten werken niet meer, waardoor de straten veranderen in een complete anarchie. Plunderingen breken uit en het leger wordt ingezet in Santiago. De noodtoestand wordt afgekondigd en er wordt een avondklok ingesteld.
Deze situatie doet ons beseffen hoe afhankelijk we eigenlijk zijn van elektriciteit. Zodra die wegvalt, stopt onze hele wereld abrupt.
19 miljoen mensen zonder stroom, water en netwerk gedurende 24 uur – en toch heeft niemand er iets over gehoord buiten Chilu. Misschien zijn de media veel te druk bezig met het ontleden van elke zin die Trump uitspreekt?
27 februari – Terugrit van de Valle del Elqui naar Santiago
6 uur onderweg, de perfecte gelegenheid om een uitstekende podcast te beluisteren van de Belgische journalist Sandro Calderon (5 afleveringen van 30 minuten op Spotify). Hij vertelt het verhaal van zijn familie, die in de jaren ‘70 uit Chili moest vluchten na de machtovername door dictator Pinochet. Een podcast die zowel aangrijpend als fascinerend is.
Fascinerend, omdat het de geschiedenis van Chili blootlegt: in 1970 werd Salvador Allende, een linkse president, democratisch verkozen. Drie jaar later werd hij afgezet door een militaire staatsgreep onder leiding van Pinochet, die vervolgens 17 jaar aan de macht zou blijven. Al snel moesten allen die gelinkt waren aan de regering of linkse bewegingen het land ontvluchten om gevangenschap, foltering of erger te voorkomen. Dat was ook het lot van Sandro’s ouders.
17 jaar lang werd de Chileense bevolking in angst gehouden, onderworpen aan repressie en gedwongen tot stilte. Censuur, verdwijningen en een dictatuur die het land voorgoed zou veranderen..
Chili, vandaag een van de rijkste landen van Latijns-Amerika (na Uruguay en Panama), heeft de afgelopen vijf jaar echter een sociale explosie doorgemaakt.
Na grootschalige protesten in 2019 werd Gabriel Boric, een jonge linkse leider vol hoop op verandering, in 2021 tot president verkozen.
Maar de daaropvolgende desillusie was des te groter. Een land veranderen blijkt veel complexer dan gedacht. Boric raakte klem tussen een steeds ongeduldiger volk en een diepgeworteld systeem dat zich hevig verzet tegen verandering.
Vandaag is de extreemrechtse stroming sterker dan ooit (35% bij de laatste verkiezingen in 2023), gedreven door angst voor immigratie, een groeiend gevoel van onveiligheid en zorgen over de koopkracht. Het toont maar aan hoe universeel bepaalde politieke dynamieken zijn… zelfs aan de andere kant van de Atlantische Oceaan.
Maar goed, ik draafde even wat door. Tenslotte hebben we hier maar twee weken doorgebracht… veel te kort om te beweren dat we de complexiteit van Chili echt begrijpen. We vertrekken met een gevoel van ‘te weinig’. Maar het is een fijn ‘te weinig’. Het soort dat doet verlangen naar meer. Zoals men zegt: driemaal is scheepsrecht – we zullen moeten terugkomen.
365 days of summer 
Leave a comment